نزاع چهارم : پس از پذيرش لزوم حشر بدن عنصرى دنيوى در قيامت ، بحثى جدى در تفسير « عينيت » در گرفته است . مراد از اينكه مىبايد بدن محشور « عين » بدن دنيوى باشد ، چيست ؟ متكلمان معتقدند كه همين بدن دنيوى بعينه مىبايد در قيامت محشور شود . چرا كه اگر بدن محشور عين بدن دنيوى نباشد ، اين گناهكار نيست كه عذاب مىبيند ، و اين نيكوكار نيست كه ثواب مىبيند ، فرد ديگرى است . لذا در نظر اينان مراد از عينيت معناى تحت اللفظى آن است . حكيمان در مقابل معتقدند اعادهء معدوم بعينه ممتنع است . بدن محشور به اين معنا عين بدن دنيوى نيست . اين مطلب استحالهء عقلى دارد . اين نكتهء عقلى قرينهء تصرف در آيات و روايات مىشود . بلكه مراد از عينيت مثليت است ، به اين معنا كه چون او را در قيامت ببينند ، بگويند ، اين خود اوست . بعلاوه شخصيت انسان به نفس اوست ، نه به بدن او . چرا كه بدن انسان حتى در طول حيات دنيوى نيز ثابت نمىماند و تغيير مىكند . در طول تغيير بدن انسان ، كدام بدن وى محشور مىشود ؟ بدن كودكى يا جوانى يا ميانسالى يا حتى كهنسالى وى ؟ عينيت واقعى به اين است كه دريافت كنندهء ثواب يا عذاب ، فاعل آن باشد ، يعنى همان نفس كه فعل را مرتكب شده است . نزاع پنجم : بنابر مبانى فلسفه بويژه اصول حكمت متعاليه ، وجود انسان در حركت جوهريش ، به مرحله‌اى مىرسد كه نفس او بدون تعلق به بدنش امكان حيات مىيابد . انسان در نشأهء اوّل نفس و جسم عنصرى ، در نشأه دوّم نفس و جسم مثالى برزخى است و در نشأهء سوم نفس انسانى مجرد تام مىشود و حيات عقلانى را آغاز كرده ، دوباره اين نفس مجرد با بدن دنيوى متحد مىشود . اكنون بحث در اين است كه در مرحلهء اخير ، اين بدن دنيوى چگونه بازسازى مىشود ؟ و اين مطلب با مبانى عقلى چگونه اثبات مىشود ؟ در واقع نزاع اصلى فلسفى در اين مرحله محقّق مىشود . عدم توفيق در پاسخگويى برهانى به اين سؤال جدى باعث مىشود پذيرش معاد جسمانى به تعبد نسبت داده شود . در حكمت متعاليه تاكنون به اين پرسش دشوار فلسفى دو پاسخ داده شده است : اولين پاسخ ، پاسخ صدر المتألهين شيرازى است . به نظر وى نفس پس از مفارقت از بدن عنصرى ، همواره بدن دنيوى خود را تخيل مىنمايد . چرا كه قوّهء خيال بعد از مرگ نيز در نفس باقى است ، و همين كه بدن خود را خيال كرده ، بدنى مطابق بدن دنيوى از نفس صادر